- Nazwa przedmiotu:
- Architektura polska 1
- Koordynator przedmiotu:
- prof. nzw. dr hab. arch. Robert Kunkel
- Status przedmiotu:
- Obowiązkowy
- Poziom kształcenia:
- Studia I stopnia
- Program:
- Architektura
- Grupa przedmiotów:
- Historia architektury i urbanistyki
- Kod przedmiotu:
- Semestr nominalny:
- 3 / rok ak. 2018/2019
- Liczba punktów ECTS:
- 3
- Liczba godzin pracy studenta związanych z osiągnięciem efektów uczenia się:
- -
- Liczba punktów ECTS na zajęciach wymagających bezpośredniego udziału nauczycieli akademickich:
- -
- Język prowadzenia zajęć:
- polski
- Liczba punktów ECTS, którą student uzyskuje w ramach zajęć o charakterze praktycznym:
- -
- Formy zajęć i ich wymiar w semestrze:
-
- Wykład15h
- Ćwiczenia30h
- Laboratorium0h
- Projekt0h
- Lekcje komputerowe0h
- Wymagania wstępne:
- -
- Limit liczby studentów:
- -
- Cel przedmiotu:
- Zapoznanie studentów z budownictwem i architekturą historyczną ziem Polski pod kątem nabycia umiejętności samodzielnego rozpatrywania i analizy budowli historycznych, ułatwiającej rozumienie genezy i problemów współczesnej architektury oraz projektowanie nowej architektury w istniejącym kontekście kulturowym
- Treści kształcenia:
- 1. Architektura w krajobrazie: typy budowli, zabytki a problemy współczesne. Geografia historyczna i chronologia architektury na ziemiach Polski do 1700 r.;
Definicje architektury i budownictwa jako elementu środowiska kulturowego; pojęcie i wyróżniki architektury lokalnej w Polsce; semantyka w architekturze – podstawowe pojęcia; uniwersalność form klasycznych i formy lokalne; forma architektoniczna w służbie polityki w 19 i 20 w.; klimat i obyczaj jako czynniki formujące architekturę lokalną; definicja stylu w architekturze i przybliżona chronologia stylów w architekturze na terenie Polski od 10 do 20 stulecia.
2. Architektura Pierwszej Monarchii [przedromańska] 2 poł. 10 – 1 poł. 11 w.
Najstarsza architektura monumentalna na ziemiach polskich na tle Europy Środkowej – problem materiału i techniki budowlanej; budownictwo drewniane i kamienne; stopień zachowania budowli i hipotetyczność rekonstrukcji; pierwsi biskupi i ich kościoły katedralne; kamienne bazyliki przedromańskie; reprezentacyjne siedziby książęce – palatia i ich kaplice; małe kościoły przy rezydencjach i osadach; rotundy – symbolika budowli centralnej;
3. Architektura romańska w XII w. Katedry, kolegiaty i wiejskie kościoły parafialne.
Integracja kulturowa Europy wczesnego średniowiecza; podstawy estetyki średniowiecznej i jej wpływ na sztukę architektury odzwierciedlającej boski porządek kosmiczny; proporcje, separatyzm wnętrz, rytmiczna artykulacja ścian; symbolika koła i kwadratu w planie budowli oraz w detalu; fundatorzy i wykonawcy, szkoły artystyczne i budowlane; wielkie bazyliki typu nadreńskiego i saskiego, bazyliki redukowane, kościoły jednonawowe; detal w architekturze romańskiej;
4. Krajobraz architektoniczny na ziemiach polskich w XIII w., późny romanizm i gotyk doktrynalny; Cystersi i mendykanci.
Przemiany kulturowe i gospodarcze w XIII w. i ich wpływ na budownictwo; monastycyzm średniowieczny; benedyktyni i cystersi; Pierwsze klasztory cysterskie w Małopolsce, rozplanowanie, układ funkcjonalny, układ przestrzenny; nowe rozwiązania konstrukcyjne; przemiany detalu jako konsekwencja zmian w konstrukcji; Zakony mendykanckie, wpływ ideologii zakonów żebraczych na architekturę ich świątyń konwentualnych. Cegła – technika budowy ściany; detal ceramiczny; Przemiany układu przestrzennego kościołów trójnawowych; Bazyliki z obejściem prostokątnym na Śląsku; śląskie kaplice książęce podłużne i centralne; architektura późnoromańska na Mazowszu.
5. Architektura gotycka na południowych obszarach Polski w XIV w.; gotyk poklasyczny (redukcyjny);
katedry gotyckie we Wrocławiu i w Krakowie – tradycja cysterska w architekturze; system wiązany „ad quadratum” ze sklepieniem sześciodzielnym, system sklepień prostokątnych; zamknięcie prezbiterium przęsłem o pięciu podporach; system konstrukcyjny tzw.„krakowski” z filaroskarpą; wielkie bazyliki w systemie „krakowskim”; małopolskie hale dwunawowe i ich sklepienia; tradycjonalizm architektury małopolskiej w późnym średniowieczu; domy kanonickie; kościoły miejskie na Śląsku – hale i bazyliki z trójnawowymi partiami wschodnimi; bazylika joannitów w Strzegomiu – cechy gotyku „poklasycznego”; dwie katedry wielkopolskie;
6. Architektura gotycka na północnych obszarach Polski w XIV w. Klasztory krzyżackie.
Ceglana architektura gotycka terenów północnej Europy (Backstein Gotik); pierwsze konstrukcje kamienno-ceglane w 12 stuleciu na Mazowszu; detal ceramiczny w romańskim budownictwie granitowym Wielkopolski
i Pomorza Zachodniego (1 poł. XIII w.); fundacje królewskie i książęce – katedry i klasztory cystersów;
architektura świątyń miast hanzeatyckich, miasta i mieszczanie jako fundatorzy i inwestorzy; funkcje świątyń: kościoły miejskie (fary), kościoły zakonów żebraczych; układy przestrzenne halowe, bazylikowe i jednoprzestrzenne; detal architektoniczny ceramiczny i ze „sztucznego kamienia”; Ceglana architektura gotycka na Pomorzu: architektura miast pruskich pod rządami Zakonu Krzyżackiego w XIV w.: Świątynie na Ziemi Chełmińskiej: hala klasyczna, hala „westfalska”, ściana zewnętrzna po zewnętrznej krawędzi skarp (gotyk „skrzyniowy”), bazylika, hala „warmińska”, hala z wielobocznym obejściem na Pomorzu Zachodnim i jej środkowoeuropejska geneza, warsztat Henryka Brunsberga; Gotycki kościół centralny;
7. Architektura zamków w średniowieczu;
Definicja budowli zamkowej, sposoby ataku i obrony zamku, przemiana grodów w zamki i jej konsekwencje dla rozplanowania zamku; wieże mieszkalno-obronne jako „pars pro toto” zamku w Polsce i w Europie; Zamki wyżynne i nizinne; zamki królewskie jako centra administracji państwowej; Klasztory obronne rycerskiego zakonu Krzyżaków na Pomorzu; Pojawienie się artylerii i skutki jej wprowadzenia dla budowli obronnych; Książęce zamki rezydencjonalne na Mazowszu; Wielkopolskie zamki o dwu symetrycznych domach i ich naśladownictwa na Mazowszu i na Litwie; Późnośredniowieczne wille pseudoobronne; Symbolika budowli zamkowej w nowożytnych siedzibach możnowładczych;
8. Miasto późnego średniowiecza. Fary, ratusze i kamienice. Późny gotyk. Śląsk, Gdańsk i Wilno ok. 1500 r.
Miasta późnego średniowiecza: Dom miejski w XIII – XVIII w. - a: średniowieczna kamienica hanzeatycka na północy (Toruń, Gdańsk, Warszawa), b: dom środkowoeuropejski na południu Polski (Wrocław, Kraków);
Średniowieczne fortyfikacje miejskie; Wały i fosy obronnych osiedli kupieckich w 11-13 w., a miejskie mury obronne, baszty, wieże bramne, barbakany w stuleciach 14 i 15. Budowle użyteczności publicznej: ratusze na południu i na północy, kluby mieszczańskie, uniwersytety;
Architektura schyłkowego gotyku w Europie Środkowej: detal późnogotycki, Astwerk; tradycyjne rozwiązania przestrzenne późnogotyckich far miejskich na południu i na północy; architektura Gdańska ok. 1500 r. oraz jej wpływ na Mazowsze i Litwę; Architektura gotyckich kościołów parafialnych Mazowsza; Post-gotyk w epoce nowożytnej;
9. Renesans w Małopolsce, na Mazowszu i na Śląsku - XVI w. Nurt gotycko-renesansowy na Mazowszu.
Włoscy mistrzowie kręgu florencko-rzymskiego na Wawelu, detal gotycko-renesansowy warsztatu Mistrza Benedykta, importy włoskie - kaplica kopułowa, bazylika centralno-podłużna, rzymski system sklepień; Dachy pogrążone i attyka „polska”; Renesansowe kościoły na Mazowszu, sklepienie kolebkowe na arkadach jako realizacja wnętrza perspektywicznego, geneza włoska i mazowieckie realizacje; warsztat Jana Baptysty Wenecjanina; Budowniczowie północnowłoscy (komaskowie) na Śląsku i w Wielkopolsce; pałace o dziedzińcach arkadowych, loggie i wzornikowy detal;
10. Manieryzm włoski i niderlandzki. Lokalne nurty architektury ok. 1600.
Reformacja, manieryzm niderlandzki w Gdańsku (bramy miasta, arsenał, ratusz staromiejski, kamienice) i na Śląsku (zamki, kamienice wrocławskie) detal niderlandzki, ornament okuci owy, małżowinowy, rollwerk;
kontrreformacja: manieryzm w Polsce centralnej i południowej, warsztat Santi Gucciego z Florencji i jego pracownie w Pińczowie; detal manierystyczny kuty w wapieniu pińczowskim; zamki projektowane przez Santi Gucciego – zamek z dziedzińcem wewnętrznym i prekursorskie rozwiązanie z dziedzińcem otwartym - „między dziedzińcem a ogrodem”; inni budowniczowie włoscy w Małopolsce, elewacje porządkowe, dekoracja sgraffitowa na elewacjach; miasto renesansowe i projektowanie totalne (Bernardo Morando w Zamosciu); Lokalne nurty stylowe w 1 połowie 17 wieku, kościoły parafialne i kamienice; sklepienia „lubelskie”, dekoracja sztukateryjna; Kazimierz Dolny – miasteczko manierystyczne
11. Wczesny barok: zamki, pałace, wille i dwory. Palazzo in fortezza. Nowożytne systemy obronne – basteje, bastiony i forty.
Manierystyczne i wczesnobarokowe siedziby królewskie i możnowładcze: - okres „zygmuntowski”, 1600-1630, warszawski zamek Rzeczypospolitej i prywatne rezydencje królewskie; zamki możnowładcze; amfilady, galerie i apartamenty; - okres „władysławowski”, 1630-1650; pałace w narysie bastionowym; wille i dwory;
Nowożytne dzieła obronne: basteje i wieże artyleryjskie, bastiony systemów włoskiego i holenderskiego, twierdze bastionowe, forty i linie fortów, bunkry i gniazda ostrzału;
12. Architektura sakralna wczesnego baroku (1 poł.XVII w.): przepisy zakonne, założenia sakralne, nowe programy, układy przestrzenne i fasady;
Kontrreformacja , – zalecenia Soboru Trydenckiego (Karola Boromeusza) dla architektury sakralnej; kościół jako „brama niebios”, fasada parawanowa; teatralizacja liturgii; nowe zakony – jezuici (Towarzystwo Jezusowe), typ kościoła jezuickiego, jego geneza i redukcje; zakony kontemplacyjne – karmelici bosi, kameduli; nowe koncepcje klasztorów (kolegia jezuickie, zespoły klasztorne kamedułów, „pałace” i pustelnie); skrzydło klasztorne z wewnętrznym korytarzem;
13. Architektura Rzeczypospolitej w 2 połowie XVII w.
Pełny barok na ziemiach Rzeczypospolitej: pałac nowożytny: założenie osiowe „między dziedzińcem
a ogrodem” – pełny program i jego redukcje wiejskie i miejskie; Kościół jako „teatr liturgiczny”: adaptacje starszych świątyń, - układ kulisowy wnętrza - świątynie centralne - pomniki wiary: replika weneckiej światyni S.Maria della Salute w Gostyniu; Klasycyzujący nurt baroku: architekt Tylman z Gameren – kościoły centralne, centralno-podłużne i podłużne. Pozorna perspektywa fasady; Wnętrze jako „synteza sztuk” (Gesamtkunst¬werk); pałace reprezentacyjne, problem wachlarzowej klatki schodowej; wille i pałacyki rozrywkowe; plac królewski w Warszawie;
14. Późny barok na Śląsku i w Wielkopolsce
Barok w 1 połowie 18 wieku w krajach Cesarstwa (Austria, Bawaria, Czechy, Śląsk); podstawy gospodarcze i polityczne inwestycji budowlanych; barokowa teatralność architektury;
Śląsk (związany z barokiem czeskim): kościoły na planie owalu, płynne linie gzymsów, fasady dwuwieżowe, przebudowy średniowiecz¬nych opactw benedyktyńskich i cysterskich; działalność warsztatu Dienzenhoferów na Śląsku; Wielkopolska (architektura pod wpływem Śląska); Zespoły pielgrzymkowe na Śląsku i na Warmii;
15. Architektura późnego baroku na terytorium Rzeczypospolitej – czasy saskie
Późny barok (1 połowa XVIII wieku) – rezydencje: Warszawski Urząd Budowlany (Koeniglisches Bauamt):
założenie barokowe tzw. Osi Saskiej – oś polityczna; oraz skrzydło saskie Zamku Warszawskiego; Rezydencje późnobarokowe na Podlasiu – nieskończona oś barokowa, rozwiązania przestrzenne i techniczne; ogród jako „zielony salon”; inne rezydencje prywatne – pałacyk rokokowy, pałacyk myśliwski;
Architektura sakralna późnego baroku na terenach Rzeczypospolitej: Warszawa, fasada kolumnowa – późnobarokowa i klasycyzująca; Lubelskie kościoły centralno-podłużne arch. Pawła Fontany; Ekspansja architektury barokowej na wschód: późny barok wileński i wiedeński barok we Lwowie; ziemie ruskie Korony.
- Metody oceny:
- Dwa sprawdziany pisemno-rysunkowe, egzamin dwuczęściowy w formie testu i odpowiedzi ustnej, weryfikacja notatek ćwiczeniowych, projekt dyplomowy inżynierski i magisterski
- Egzamin:
- nie
- Literatura:
- Literatura podstawowa
A. Miłobędzki, Architektura ziem polski. Kraków 1994
A. Miłobędzki, Zarys dziejów architektury w Polsce (wyd. uzupełnione), Warszawa 1998
Dzieje architektury w Polsce (praca zbiorowa), Kraków 2003 (wydanie powtórne: Dzieje sztuki w Polsce, Kraków 2005)
A. Olszewski, Nowa forma w architekturze polskiej 1900-1925. Warszawa 1967
I. Wisłocka, Awangardowa architektura polska , 1918-1939, Warszawa 1968
W. Krassowski, Problemy architektury polskiej. Schematy planów budynków mieszkalnych, Warszawa 2007
Literatura uzupełniająca
J.Zachwatowicz, Architektura polska. Warszawa 1967
W.Krassowski, Architektura drewniana w Polsce. Warszawa 1961
K. Stefański, Architektura XIX wieku na ziemiach polskich, Warszawa 2005
G. Ruszczyk, Drewno i architektura drewniana. Dzieje budownictwa drewnianego w Polsce, Warszawa 2007
- Witryna www przedmiotu:
- -
- Uwagi:
- -
Efekty uczenia się